ESKİ - YENİ TÜRKÇE SÖZLÜK


A B C Ç D E F G H I İ J K L M N O Ö P R S Ş T U Ü V Y Z


A


ADABI UMUMİYE :

Genel ahlak. Genel davranış kuralları.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 23 - Kimse, hürriyetini ferağ edemediği gibi kanuna veya adabı umumiyeye mugayir surette takyit dahi edemez.


ADDOLUNMAK :

Sayılmak. İtibar edilmek.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 21 - Kocanın ikametgâhı karının ve ana ve babanın ikametgâhı velayetleri altındaki çocuğun ve mahkemenin bulunduğu yer vesayet altındaki kimsenin ikametgâhı addolunur.


ADEMİ (ADEM-İ) SALÂHİYET :

Yetkisizlik.

Mülga 1086 SAYILI HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU Madde 23 – Mahkeme bu nevi davalarda hitamı mahkemeye kadar re'sen veya iki taraftan birinin talebi üzerine ademi salâhiyet kararı verir.


ADLÎ MÜZAHERET :

Adlî yardım.

Not: "2/5/2001 Tarih ve 4667 Sayılı Kanun" ile 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 176, 177, 178, 179, 180 ve 181. maddelerinde geçen "adlî müzaheret" sözcükleri "adlî yardım" olarak değiştirilmiş iken “Adlî Müzaheret” bölüm başlığına dokunulmamıştır.


AKD (AKİT) :

Anlaşma. Sözleşme.

Mülga 1086 SAYILI HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU Madde 10 – Dava, mukavelenin icra olunacağı veyahut müddeaaleyh veya vekili dava zamanında orada bulunmak şartiyle akdin vuku bulduğu mahal mahkemesinde de bakılabilir.


AHKÂM :

1. Hükümler.  2. Kanunlar.

Mülga 1086 SAYILI HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU Madde 2 – Haciz ve iflas muamelatından dolayı ikame edilecek istihkak davaları hakkındaki ahkâm mahfuzdur.


AHVAL :

1. "Hal" in çoğulu. Haller, durumlar, oluşlar.  2. Durum, vaziyet.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 30 - Ölüsü bulunamıyan bir kimse ölümüne muhakkak nazariyle bakılmağı icabedecek ahval içinde kaybolmuş ise o kimse hakikaten ölmüş addolunur.


AHVALİ ŞAHSİYE :

Kişisel durumlar. Gerçek kişilerin doğum, ölüm, evlenme gibi hukuki varlıkları ile ilgili durumlar.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 35 - Ahvali şahsiye, buna mahsus sicil kayıtları ile taayyün eder.


AMEL OLUNMAK :

İş, eylem, uygulama yapmak. Hareket etmek.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 7 - Resmi sicil ve senetlerin doğru olmadığı sabit oluncaya kadar münderecatı ile amel olunur.


AMME :

Kamu. Devlet organlarının tümü. Halkın bütünü. Halk.

6183 SAYILI AMME ALACAKLARININ TAHSİL USULÜ HAKKINDA KANUN Madde 3 : Bu kanundaki alacaklı amme idaresi terimi: Devleti, vilayet hususi idarelerini ve belediyeleri, ifade eder.


ARZUHAL (ARZ-I HÂL) :

Halini arz etme. Dilekçe.

Mülga 1086 SAYILI HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU Madde 27 – Mahkeme vazifedar veya salâhiyettar olmadığından dolayı dava arzuhalinin reddine karar verdiği takdirde arzuhali ve dava dosyasını ait olduğu mahkemeye gönderir ve yeniden harç alınmaz.


ASGARİ :

En az. En küçük. En aşağı. Minimum.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 29 - Doğumdan sonra meydana gelen cinsiyet değişikliğinin asgari sağlık kurulu raporu ile belgelendirilmesi halinde nüfus sicilinde gerekli düzeltme yapılır.


ÂYİNE :

1. Ayna.  2. Bir şeyi göz önünde canlandıran, anlatan.

Âyinesi iştir kişinin lafa bakılmaz
Şahsın görünür rütbe-i aklı eserinde
                                    Ziya Paşa


AZA :

Üye.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 60 - Cemiyetin her azası, heyeti umumiyede aynı rey hakkını haizdir.


AZAMİ :

En fazla. En çok. Maksimum.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 751/j - Üst hakkı her zaman kurulması için öngörülen şekle uyularak azami bir yüz yıl daha uzatılabilir.


B


BAKİ OLMAK :

Sürekli, kalıcı olmak.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 15 - Mümeyyiz olmayan şahsın tasarrufu, hukuki bir hüküm ifade etmez. Kanunda muayyen istisnalar bakidir.


BAP :

Kapı. Bölüm. Kısım.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ BİRİNCİ KİTAP BİRİNCİ BAP.


BEYYİNAT :

1. Deliller.  2. Şahitler, tanıklar.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 150/4 - Hâkim beyyinatı serbestçe takdir eder.


BEYYİNE :

Her türlü delil ve ispat vasıtaları. Delil. Bürhan. Tanık. Kanıt.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 6 Başlığı : (D) BEYYİNE :


BEYYİNE KÜLFETİ:

İspat yükü.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 6 Başlığı : I - Beyyine külfeti :


BİNAENALEYH :

Bunun üzerine. Bundan dolayı. Ondan dolayı. Buna binaen. Bunun için.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 8 - Her şahıs medeni haklardan istifade eder. Binaenaleyh kanun dairesinde haklara ve borçlara ehil olmakta herkes müsavidir.


BİTARAF :

Tarafsız.

Mülga 1412 SAYILI CEZA MUHAKEMELERİ USULÜ KANUNU Madde 23 - Hâkimin vazifesini yapmaktan memnu olduğu hallerde reddi istenebileceği gibi bitaraflığını şüpheye düşürecek diğer sebeplerden dolayı da reddi talep olunabilir.


C


CARİ OLMAK :

Geçerli, yürürlükte olmak.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 5 - Akitlerin inikadına ve hükümlerine ve sukutu sebeplerine taallük eden borçlar kısmında beyan olunan umumi kaideler medeni hukukun diğer kısımlarında dahi caridir.


CEMİYET :

Dernek.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 63 - Cemiyet her zaman yeni aza kabul edebilir. Her aza, altı ay evvel istifa arzusunu bildirmek şartiyle cemiyetten çıkmak hakkını haizdir.


CÜRMÜ MEŞHUT :

Göz önünde işlenen suç. Suçüstü. İşlendiği görülen suç.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENİSİ Madde 894 - (Zilyed) Şiddetle veya hafiyen kendisinden alınan o şeyi, gayrimenkul ise gasıbı kovarak ve menkul ise cürmü meşhut halinde tutulan veya kaçarken yakalananın tamamiyle elinden alarak istirdat edebilir.


D


DERMEYAN ETMEK :

Ortaya koymak. İleri sürmek. Öne sürmek.

Mülga 1086 SAYILI HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU Madde 221 - İki tarafın esas dava hakkında dermeyan edeceği bilumum itiraz ve müdafaalar birlikte tahkik olunur.


DÜÇAR OLMAK :

Tutulmak. Yakalanmak. Uğramak.

Mülga 818 SAYILI TÜRK BORÇLAR KANUNU Madde 47 - Hâkim, hususi halleri nazara alarak cismani zarara b>düçar olan kimseye yahut adam öldüğü takdirde ölünün ailesine manevî zarar namiyle adalete muvafık tazminat verilmesine karar verebilir.


E


ECNEBİ :

Yabancı. Garip. Alışılmamış.

Mülga 1086 SAYILI HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU Madde 97 – İşbu kaide tahkikat ve muhakeme esnasında ikametgâhını ecnebi memlekete nakledenler hakkında da caridir. Muahede hükümleri mahfuzdur.


EHLİHİBRE :

Ehlivukuf. Bilirkişi.

Mülga 1402 SAYILI CMUK Madde 72 - Ehlihibre mütalaasını söylemezden veya raporunu vermezden evvel (bitarafane ve tamamen ilim ve fenne muvafık olarak reyini beyan edeceğine vicdanı üzerine) yemin eder.


EHLİVUKUF :

Bilirkişi. Ehlihibre.

Mülga 1086 SAYILI HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU Madde 286 - Ehlivukufun rey ve mütalaaları hâkimi takyit etmez.


EKALLİYET :

Azlık. Azınlık.

Mülga 1412 SAYILI CEZA MUHAKEMELERİ USULÜ KANUNU Madde 384 - Bir mesele hakkında ekalliyette kaldığından bahisle bir hâkim reye iştirakten imtina edemez.


EKSERİYET :

1.Çokluk, çoğunluk.  2. Bir kurul veya topluluğun yarıdan fazlası.

Mülga 1412 SAYILI CEZA MUHAKEMELERİ USULÜ KANUNU Madde 385 - Reyler dağılırsa maznunun en ziyade aleyhine olan rey, ekseriyet hasıl oluncaya kadar kendisine daha yakın olan reye ilave olunur.


ELYEVM :

Bugün. Şu anda. Şimdiki zamanda.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 20 - Bir kimsenin evvelce bir ikametgâhı mevcut olduğu tayin edilemediği veyahut memaliki ecnebiyedeki ikametgâhını terketmekle beraber Türkiyede henüz yeni bir ikametgâha sahip olmadığı takdirde elyevm sakin olduğu mahalle, ikametgâhı nazariyle bakılır.


EMVÂL-İ METRÛKE :

Terkedilmiş mallar. Sahipsiz mallar.

YARGITAY 1. Hukuk Dairesi'nin T:14.09.1993 E:1993/578 K:1993/9968 Kararından ;
"Kaçak ve yitik kişilerin malları "emvâli metrûke" kanunlarına göre o kişinin kaçak ve yitik duruma düştüğü andan itibaren kendiliğinden "hiçbir işleme gerek kalmaksızın" Hazine'ye geçer.


EVLENME MUKAVELESİ :

Evlilik sözleşmesi.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 171 - Evlenme mukavelesi evlenme merasiminden evvel veya sonra yapılabilir.


F


FASIL :

Bölüm. Kısım.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ BİRİNCİ KİTAP BİRİNCİ BAP BİRİNCİ FASIL.


FERAGAT ETMEK :

Vazgeçmek.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 23 - Kimse, medeni haklardan ve onları kullanmaktan kısmen olsun feragat edemez.


FERAĞ ETMEK :

1. Vazgeçmek. Bırakıp terk etmek.  2. Tasarruf hakkını başkasına bırakmak.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 23 - Kimse, hürriyetini ferağ edemediği gibi kanuna veya adabı umumiyeye mugayir surette takyit dahi edemez.


FÜRU :

1.Aşağıda. Aşağı.  2. Dal, kol.  3. Altsoy.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 17 - Birbirinin sulbünden gelenler arasındaki hısımlık usul ve füru hısımlığı ve birbirinin sulbünden gelmeyip te müşterek bir sulpten gelenler arasındaki hısımlık civar hısımlığıdır.


G


GAİP :

Görünmeyen. Hazır olmayan. Yok olan. Kayıp. Kaybolan kimse.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENİSİ Madde 86 - (Değişik: 14/11/1990 - 3678/3 md.)

Nişan bozulur veya nişanlılardan biri ölür veya gaipliğine karar verilirse nişanlıların birbirlerine veya ana ve babanın ya da onlar gibi hareket edenlerin diğer nişanlıya vermiş oldukları mutad dışı hediyeler verenler tarafından geri istenebilir.


GASIP :

Zorla alan. Zorla el koyan.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENİSİ Madde 894 - (Zilyed) Şiddetle veya hafiyen kendisinden alınan o şeyi, gayrimenkul ise gasıbı kovarak ve menkul ise cürmü meşhut halinde tutulan veya kaçarken yakalananın tamamiyle elinden alarak istirdat edebilir.


GASP :

Zorla alma. Elkoyma. Zaptetme.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENİSİ Madde 894 - Zilyed, bütün gasp ve tecavüz fiillerini kuvvet kullanarak defetmek hakkını haizdir.


GAYR :

Başka kimse. Başkası.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENİSİ Madde 2 - Bir hakkın sırf gayri izrar eden suiistimalini kanun himaye etmez.


GAYRİMENKUL :

Taşınmaz.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 633 - Gayrimenkul mülkiyetini iktisap için tapu siciline kayıt, şarttır.


H


HAFİYEN :

Gizlice. Saklı olarak.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENİSİ Madde 894 - (Zilyed) Şiddetle veya hafiyen kendisinden alınan o şeyi, gayrimenkul ise gasıbı kovarak ve menkul ise cürmü meşhut halinde tutulan veya kaçarken yakalananın tamamiyle elinden alarak istirdat edebilir.


HAİZ OLMAK :

Sahip olmak. Malik olmak. Elinde bulundurmak. Taşımak.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 60 - Cemiyetin her azası, heyeti umumiyede aynı rey hakkını haizdir.


HAKKI HİYAR (HIYAR HAKKI) :

Muhayyerlik. Seçme hakkı

Mülga 1086 SAYILI HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU Madde 3 – Hakkı hiyar muayyen para ile diğer şeye taallük ettiği halde mahkemenin vazifesini tayinde yalnız para esas ittihaz olunur.


HALİ SABIKA İRCA :

Eski hale getirme.

Mülga 1086 SAYILI HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU Madde 168 - Hali sabıka irca talebi maniin zevali tarihinden itibaren on gün zarfında usulen dermeyan edilmedikçe mesmu olmaz.


HEYETİ UMUMİYE :

Genel kurul.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 60 - Cemiyetin her azası, heyeti umumiyede aynı rey hakkını haizdir.


HİDEMATI AMMEDEN MEMNUİYET :

Kamu hizmetlerinden yasaklanma.

Mülga 765 SAYILI TÜRK CEZA KANUNU Madde 20 - Hidematı ammeden memnuiyet cezası müebbet veya muvakkattir.


HİLAF :

Ters. Karşı. Zıt. Aykırı.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 6 - Kanun, hilafını emretmedikçe tarafeynden her biri müddeasını ispata mecburdur.


HİMAYE ETMEK :

1. Korumak, muhafaza etmek.  2. Kayırmak, elinden tutmak.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENİSİ Madde 2 - Bir hakkın sırf gayri izrar eden suiistimalini kanun himaye etmez.


HİTAM BULMAK :

Son bulmak. Sona ermek. Bitmek.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 424 - Vasilik sıfatı, temdit edilmediği takdirde; müddetin bitmesiyle hitam bulur.


HUKUKU AMME :

Kamu Hukuku .

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 52 - Hukuku amme müesseseleri, Hukuku Amme Kanunlarına tabidir.


HUKUKU AMME MÜESSESESİ :

Kamu hukuku kurumu.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 52 - Hukuku amme müesseseleri, Hukuku Amme Kanunlarına tabidir.


HUSUMET :

1. Hasım olma durumu, hasımlık.  2. Düşmanlık.  3. Zıtlık, karşıtlık.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 28 - Bu konuda açılacak davalarda cinsiyeti değiştirilen kişi evli ise, eşe de husumet yöneltilir ve aynı mahkeme, varsa ortak çocukların velayetinin kime verileceğini de tayin eder.


HÜKÜM İFADE ETMEMEK :

Hükmü olmamak. Hukuki sonuç doğurmamak. Hukuki değeri olmamak.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 15 - Mümeyyiz olmayan şahsın tasarrufu, hukuki bir hüküm ifade etmez.


HÜKMİ ŞAHIS :

Tüzel kişi. Hukukta gerçek kişilerin dışında hak ve borçlara ehil olabilen şahıs (dernek) veya mal topluluğu (şirket) gibi varlıklar.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 46 - Hükmi şahıslar; cins, yaş, hısımlık gibi yaradılış icabı olarak ancak insana has olanlardan maada bütün hakları iktisap ve borçları iltizam edebilirler.


HÜSNÜNİYET :

İyiniyet.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 2 - Herkes haklarını kullanmakta ve borçlarını ifada hüsnüniyet kaidelerine riayetle mükelleftir.


I


ISLAH :

İyileştirme. Düzeltme. Eksikliklerini giderme.

Mülga 1086 SAYILI HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU Madde 83 - İki taraftan her biri usule mütaallik olarak yaptığı muameleyi tamamen veya kısmen ıslah edebilir. Aynı davada her taraf ancak bir kere ıslah hakkını kullanabilir.


ISKAT :

1. Düşürme, düşürülme.  2. Yok etme.  3. Hükümsüz bırakma, hükümsüz kılma.

Mülga 818 SAYILI BORÇLAR KANUNU Madde 123 - Aşağıdaki alacaklar, alacaklıların arzusu hilafında takas ile ıskat edilemez.


ITTILA :

1. Öğrenme, tanıma, bilme.  2. Haberdar olma, bilgisi bulunma, muttali olma.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 26 - Bir ismin değişmesinden mutazarrır olan kimse ıttıla gününden itibaren bir sene içinde tebdil kararına itiraz edebilir.


IZRAR (İZRAR) :

Zarar verme. Zarara sokma.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 2 - Bir hakkın sırf gayri izrar eden suiistimalini kanun himaye etmez.


İ


İCABI HAL :

Halin icabı. Durumun gereği. Durumun gerekli kılması.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 3 - Ancak, icabı hale göre kendisinden beklenen ihtimamı sarfetmiyen kimse hüsnü niyet iddiasında bulunamaz.


İCRA VEKİLLERİ HEYETİ :

Bakanlar Kurulu.

2004 SAYILI İCRA VE İFLAS KANUNU Madde 370 - Bu kanunun hükümlerini icraya İcra Vekilleri Heyeti memurdur.


İDARE HEYETİ :

Yönetim kurulu.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENİSİ Madde 62 - İdare heyeti, cemiyetin işlerini görmek ve nizamnameye tevfikan onu temsil eylemek hak ve vazifesini haizdir.


İÇTİNAP ETMEK :

Çekinmek. Sakınmak. Uzak durmak.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENİSİ Madde 894 - Zilyed, halin haklı göstermediği cebir ve şiddet kullanmaktan içtinap etmekle mükelleftir.


İFA :

1. Ödeme.  2. Yerine getirme.  3. Bir işi yapma, gerçekleştirme.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 167 - Karı veya kocadan biri haciz suretiyle takibata düçar olup da malları borcunu ifaya kafi gelmediği takdirde, diğerindeki alacakları muacceliyet kesbeder ve haczedilebilir.


İHTİLAF :

1. Anlaşmazlık, uyuşmazlık. Fikir ayrılığı.  2. Aykırılık, ayrılık.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 25 - İsmi ihtilafa mahal veren kimse, hâkimden hakkının tanınmasını talep edebilir.


İHTİMAM SARFETMEK :

Özen göstermek. Özenle hareket etmek. Dikkatle bakmak.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 3 - Ancak, icabı hale göre kendisinden beklenen ihtimamı sarfetmiyen kimse hüsnü niyet iddiasında bulunamaz.


İKAME ETMEK :

1. Oturtmak, yerleştirmek.  2. Yerine koymak.  3. Kaldırmak. Ayağa kaldırmak. Ayakta durdurmak.  4. Meydana koymak. Vücuda getirmek.  5. (Dava) Açmak.

Mülga 1086 SAYILI HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU Madde 2 – Müddeabih başka bir şey olup da iki taraf kıymetinde uzlaşmazlarsa kıymeti davanın ikame edildiği mahkeme tarafından takdir ve tayin olunur.


İKAMETGÂH :

Yerleşim yeri.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 19 - Bir kimsenin ikametgâhı, yerleşmek niyetiyle oturduğu yerdir.


İKMAL ETMEK :

Kemale erdirmek. Tamamlamak. Bitirmek. Eksik ve noksan bırakmamak.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 11 - Rüşt, on sekiz yaşın ikmaliyle başlar. Evlenme, kişiyi reşit kılar.


İKTİDAR :

Bir işi gerçekleştirmek için gereken kuvvet. Yetenek.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 13 - Yaşının küçüklüğü sebebiyle yahut akıl hastalığı veya akıl zayıflığı veya sarhoşluk ve bunlara benzer sebeplerden biriyle makul surette hareket etmek iktidarından mahrum olmayan her şahıs, Kanunu Medenice mümeyyizdir.


İKTİHÂM :

Tahammül, göğüs germe, karşı durma.  2. Hiç düşünmeden saldırma.  3. Küçük görme.  4. Güçlüğün üstesinden gelme.

Mülga 1412 SAYILI CEZA MUHAKEMELERİ USULÜ KANUNU Madde Madde 216 - Hastalık veya malüliyet veya iktihâmı mümkün olmayan başka bir sebeple bir şahit veya ehlihibrenin uzun veya gayrı muayyen bir zaman için duruşmada hazır bulunması kabil olmayacağı anlaşılırsa mahkeme bir naip marifetiyle veya istinabe yoliyle onun dinlenmesine karar verebilir.


İKTİSAP :

Kazanma. Edinme.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 9 - Medeni hakları kullanmağa salahiyettar olan kimse iktisaba da iltizama da ehildir.


İLTİZAM :

1. Kendine lazım kılma. Gerekli bulma.  2. Kayırma.  3. Yüklenme (taahhüt). Borç altına girme.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 9 - Medeni hakları kullanmağa salâhiyettar olan kimse iktisaba da iltizama da ehildir.

Mülga 818 SAYILI TÜRK BORÇLAR KANUNU Madde 355 - İstisna, bir akittir ki onunla bir taraf (müteahhit), diğer tarafın (iş sahibi) vermeğe taahhüt eylediği semen mukabilinde bir şey imalini iltizam eder.


İLZAM ETMEK :

1. Susturmak. Cevap veremez hale getirmek.  2. Bağlamak, borçlandırmak.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 48 - Hükmi şahsın iradesi, uzuvları vasıtasiyle ifade olunur. Uzuvlar; hukuki tasarrufları veya diğer herhangi filleri ile hükmi şahsı ilzam ederler.


İMTİNA ETMEK :

Kaçınmak. Çekinmek. Yapmamak. Geri durmak.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 140 - Bununla beraber diğer taraf müşterek hayata avdetten imtina ederse, ayrılık hükmüne esas olan hadiseler münhasıran talip aleyhine olsa bile, yine boşanmaya hükmolunur.


İN'İKAD :

Akdedilme. Kurulma. Karara bağlanma.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 5 - Akitlerin inikadına ve hükümlerine ve sukutu sebeplerine taallük eden borçlar kısmında beyan olunan umumi kaideler medeni hukukun diğer kısımlarında dahi caridir.


İNTİKAL ETMEK :

1. Bir yerden bir yere geçmek. Geçiş. Nakil.  2. Anlamak. Kavramak. 3. Miras olarak kalmak.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 74 - Bir vakfın tescili ile birlikte vakfedilen malların mülkiyeti ve haklar vakfa intikal eder.


İNTİHAP ETMEK :

Seçmek.

Mülga 1086 SAYILI HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU Madde 59 – Dava ikamesine ehil olan her şahıs davasını bizzat veyahut intihap edeceği vekil vasıtasiyle ikame ve takip edebilir.


İRAD :

1. Getirme. 2. Söyleme. 3. Gelir, kazanç, kâr.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 145 - Manevi tazminata irad şeklinde hükmedilemez.


İRAS ETMEK :

1. Vermek. Sebep olmak.  2. Varis kılmak. Miras bırakmak.  3. Getirmek.

Mülga 1086 SAYILI HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU Madde 6 – Bir mülkün diğer bir mülke karşı irtifak hakkı dava olunduğu takdirde işbu hakkın mütaallik olduğu iddia olunan mülke temin ettiği ziyadei kıymetle diğer mülke iras ettiği noksan kıymetten hangisi çok ise vazife onunla taayyün eder.


İRTİBAT :

Bağlı olma. Bağlantı.

Mülga 1412 SAYILI CEZA MUHAKEMELERİ USULÜ KANUNU Madde 3 - Bir kimse bir kaç suçla maznun olur veya bir suçtan her ne sıfatla olursa olsun bir kaç maznun bulunursa irtibat var sayılır.


İRTİKAP ETMEK :

Kötü bir iş yapmak.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 48 - Uzuvların irtikabettiği kusurlar şahsan kendilerini dahi mes'ul kılar..


İSTİDA :

1. Medet isteme, yardım dileme, yalvarma.  2. Dilekçe, arzuhal.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 420 - Vesayet altındaki kimsenin kendi istidası üzerine verilmiş olan hacir kararı, ancak bu hacre esas olan sebebin zevaliyle ref olunabilir..


İSTİFADE ETMEK :

Faydalanmak. Yararlanmak. Yarar sağlamak.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 1 - Hâkim hükümlerinde, ilmi içtihatlardan ve kazaî kararlardan istifade eder.


İSTİMA ETMEK :

Dinlemek.

Mülga 1086 SAYILI HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU Madde 255 - Şahitler tahkikat hâkimi tarafından istima olunur. Hasta veya malül olmasından dolayı mahkemeye gelemiyen şahidi hâkim ikametgâhında dinler.


İSTİNADEN :

Dayanılarak. Dayanak (mesnet) yapılarak.

6183 SAYILI AMME ALACAKLARININ TAHSİL USULÜ HAKKINDA KANUN Madde 26 - 27, 28, 29 ve 30 uncu maddelerde sözü geçen tasarrufların vukuu tarihinden beş yıl geçtikten sonra mezkür maddelere istinaden dava açılamaz.


İSTİRDAT :

Geri alma. Yeniden ele geçirme.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENİSİ Madde 894 - (Zilyed) Şiddetle veya hafiyen kendisinden alınan o şeyi, gayrimenkul ise gasıbı kovarak ve menkul ise cürmü meşhut halinde tutulan veya kaçarken yakalananın tamamiyle elinden alarak istirdat edebilir.


İSTİSNA :

Benzerlerinden ayrık tutulmuş. Genelin dışında. Kural haricinde.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 15 - Mümeyyiz olmayan şahsın tasarrufu, hukuki bir hüküm ifade etmez. Kanunda muayyen istisnalar bakidir.


İSTİSNA AKDİ :

Eser sözleşmesi.

Mülga 818 SAYILI TÜRK BORÇLAR KANUNU Madde 355 - İstisna, bir akittir ki onunla bir taraf (müteahhit), diğer tarafın (iş sahibi) vermeğe taahhüt eylediği semen mukabilinde bir şey imalini iltizam eder.


İŞTİRAK ETMEK (EYLEMEK):

Ortak olmak. Katılmak, benimsemek.

Mülga 1412 SAYILI CEZA MUHAKEMELERİ KANUNU Madde 22 - Aleyhinde kanun yollarından birine müracaat edilmiş olan bir hükme iştirak eyleyen hâkim mafevk mahkemesince bu hükme dair verilecek karara iştirak edemez.


İTMAM :

Tamamlama. Bitirme

Mülga 1086 SAYILI HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU Madde 341 – Hakim, tamam veya vazıh olmayan noktaları itmam ve izah için lazım gördüğü sualleri yemin eden kimseye sorabilir. Bunun haricinde yeni bir sual soramaz.


İTTİHAZ :

1. Edinme, alma.  2. Sayma, tutma, kabul etme.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 20 - Bir ikametgâhın değişmesi, yenisinin ittihazına mütevakkıftır.


İVAZSIZ İKTİSAP :

Karşılıksız kazanma. Bir bedel ödemeden elde etme.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 16 - Mümeyyiz bulunan küçükler ile mahcurlar, kanuni mümessillerinin rızaları olmadıkça bizzat kendi tasarruflariyle iltizam edemezler. İvazsız iktisapta ve münhasıran şahsa merbut hakları kullanmakta bu rızaya muhtaç değillerdir.


ÎZÂHÂT :

İzâhlar. Açıklamalar.

Mülga 1412 SAYILI CEZA MUHAKEMELERİ USULÜ KANUNU Madde 25 - Mahkeme reddi istenilen hâkimden ret sebebi hakkında îzâhât istiyebilir. Hâkim de ret sebepleri hakkındaki mülahazalarını bildirir.


K


KANUNU MEDENÎ :

Medeni Kanun.

2004 SAYILI İCRA VE İFLAS KANUNU Madde 246 - Aile yurtları hakkındaki Kanunu Medeni hükümleri mahfuzdur.


KAİDE :

Kural.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 1 - Hakkında kanuni bir hüküm bulunmıyan meselede hâkim örf ve adete göre, örfü adet dahi yok ise kendisi vazıı kanun olsaydı bu meseleye dair nasıl bir kaide vazedecek idiyse ona göre hükmeder.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 2 - Herkes haklarını kullanmakta ve borçlarını ifada hüsnüniyet kaidelerine riayetle mükelleftir.


KAZAÎ :

Yargı ile ilgili. Yargısal.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 1 - Hâkim hükümlerinde, ilmi içtihatlardan ve kazaî kararlardan istifade eder.


KANUNÎ MÜMESSİL :

Yasal temsilci.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 16 - Mümeyyiz bulunan küçükler ile mahcurlar, kanuni mümessillerinin rızaları olmadıkça bizzat kendi tasarruflariyle iltizam edemezler.


KAZAÎ RÜŞT:

Yargı kararı ile reşit (ergin) kılınma.

Not: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu Madde: 12 - Onbeş yaşını dolduran küçük, kendi isteği ve velisinin rızasıyla mahkemece ergin kılınabilir.


KEYFİYET :

1.Hal. Durum. Vaziyet.  2. Vasıf. Nitelik. Birşeyin iç yüzü.  3. Olay.

Örnek 1:
Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 537 - Vasiyetnamede kendilerine mütaallik hükümler bulunup ta ikametgâhı malum olmayanlar, resmi bir ilan ile keyfiyetten haberdar edilir.


KIYMET :

1. Değer. Bir şey için tespit edilen karşılık. Paha. Bedel. Tutar.  2. Bir kişide bulunan üstün nitelik. Şeref. Onur. İtibar.

Mülga 1086 SAYILI HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU Madde 357 – İddia olunan şeyin kıymetini tayin ve ispat mümkün oldukça kıymet hakkında yemin teklif olunamaz.


L


LAFZ :

Kelime. Söz.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 1 - Kanun, lafziyle veya ruhiyle temas ettiği bütün meselelerde mer`idir.


M


MAADA :

Başka. Ayrıca.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 46 - Hükmi şahıslar; cins, yaş, hısımlık gibi yaradılış icabı olarak ancak insana has olanlardan maada bütün hakları iktisap ve borçları iltizam edebilirler.


MAFEVK (MÂ - FEVK):

1. Üst, üstün, üstte bulunan.

Mülga 1412 SAYILI CEZA MUHAKEMELERİ KANUNU Madde 22 - Aleyhinde kanun yollarından birine müracaat edilmiş olan bir hükme iştirak eyleyen hâkim mafevk mahkemesince bu hükme dair verilecek karara iştirak edemez.


MAHAL :

Yer. Mekan.

Mülga 1086 SAYILI HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU Madde 13 – Gayrimenkule mütaallik davalar, gayrimenkulün bulunduğu mahal mahkemesinde ikame olunur.


MAHAL VERMEK :

Sebebiyet vermek. Sebep olmak. Yol açmak. Neden olmak.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 25 - İsmi ihtilafa mahal veren kimse, hâkimden hakkının tanınmasını talep edebilir.


MAKABLE ŞAMİL :

Geçmişe etkili.

Mülga 1086 SAYILI HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU Madde 578 – İşbu kanun müktesep hakları ihlal etmemek şartiyle makabline şamildir.


MAKUL :

Akla uygun. Aklın kabul edebileceği biçimde.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 13 - Yaşının küçüklüğü sebebiyle yahut akıl hastalığı veya akıl zayıflığı veya sarhoşluk ve bunlara benzer sebeplerden biriyle makul surette hareket etmek iktidarından mahrum olmayan her şahıs, Kanunu Medenice mümeyyizdir.


MAHCUR :

Kısıtlı. Hacir altına alınmış.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 14 - Mümeyyiz olmayan ile küçükler ve mahcurlar medeni hakları kullanmak salâhiyetinden mahrumdurlar.


MAHFUZ :

Saklı. Korunmuş. Hıfzedilmiş.

2004 SAYILI İCRA VE İFLAS KANUNU Madde 246 - Aile yurtları hakkındaki Kanunu Medeni hükümleri mahfuzdur.


MAHRUM :

Yoksun. (Bir şeye) sahip olmayan.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 13 - Yaşının küçüklüğü sebebiyle yahut akıl hastalığı veya akıl zayıflığı veya sarhoşluk ve bunlara benzer sebeplerden biriyle makul surette hareket etmek iktidarından mahrum olmayan her şahıs, Kanunu Medenice mümeyyizdir.


MAMELEK :

Bir şahıs veya kurumun sahip olduğu malların tümü. Malvarlığı.

Mülga 1086 SAYILI HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU Madde 8 – Sulh mahkemesi: I – İflas davalarıyla vakfa ilişkin davalar hariç olmak üzere, mamelek hukukundan doğan değer veya miktarı beşmilyar lirayı geçmeyen davaları görür.


MAZNUN :

Zan altında bulunan. Sanık.

Mülga 1412 SAYILI CEZA MUHAKEMELERİ USULÜ KANUNU Madde 9 - Suçun işlendiği yer belli değilse maznunun yakalandığı yer ve yakalanmamışsa ikametgâhı mahkemesi salâhiyetlidir.


MECMUU :

Bütünü. Toplamı. Tümü.

Mülga 1086 SAYILI HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU Madde 3 – Müddeabih, birden ziyade ise miktar ve kıymetlerinin mecmuu esas ittihaz olunur..


MEHİL VESİKASI :

Süre Belgesi. Temyiz dilekçesinde icranın geri bırakılmasını da isteyen borçluya söz konusu kararı Yargıtay'dan alıp sunması için icra müdürlüğünce süre verildiğini gösteren belge.

Yargıtay 12.HD 2014/1283E.,2014/3936 K. Sayılı Kararından;
Mehil vesikası verilmesi ve bilahare tehiri icra kararının sunulması sadece takibi olduğu yerde durdurur, daha önce yapılmış olan hacizlerin kaldırılmasını sağlamaz.


MEKTEP :

Okul.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 22 - Mektebe devam için bir yerde bulunmak veya bir terbiye müessesesine, bir hastaneye ve darülacezeye ve bir ceza müessesesine konulmak ikametgâh ittihazını tazammun etmez.


MEMALİKİ ECNEBİYE :

Yabancı memleketler. Yabancı ülkeler.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 20 - Bir kimsenin evvelce bir ikametgâhı mevcut olduğu tayin edilemediği veyahut memaliki ecnebiyedeki ikametgâhını terketmekle beraber Türkiyede henüz yeni bir ikametgâha sahip olmadığı takdirde elyevm sakin olduğu mahalle, ikametgâhı nazariyle bakılır.


MEMNU :

Menedilmiş. Yasaklanmış. Yasak.

Mülga 765 SAYILI TÜRK CEZA KANUNU Madde 36 - Taşınması memnu olmıyan silahların ruhsatsız taşınması halinde de zabıt ve müsaderesine hükmolunur.


MENKUL :

Taşınır.

6183 SAYILI AMME ALACAKLARININ TAHSİL USULÜ HAKKINDA KANUN Madde 82 - Haczedilen para, kıymetli maden, mücevher, ticari senet, hisse senedi ve tahvil gibi menkul mallar kaybolmalarını ve değiştirilmelerini önliyecek tedbirler alınarak tahsil dairelerince muhafaza olunur.


MERASİM :

Tören.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 171 - Evlenme mukavelesi evlenme merasiminden evvel veya sonra yapılabilir.


MERBUT :

Bağlı. Rabtedilmiş. Bitişik.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 16 - Mümeyyiz bulunan küçükler ile mahcurlar, kanuni mümessillerinin rızaları olmadıkça bizzat kendi tasarruflariyle iltizam edemezler. Ivazsız iktisapta ve münhasıran şahsa merbut hakları kullanmakta bu rızaya muhtaç değillerdir.


MERİYET (MER'İYET):

Yürürlük.

2004 SAYILI İCRA VE İFLAS KANUNU Madde 369 - Bu kanunun meriyeti 4 Eylül 1932 tarihinden başlar.


MESUL (MES'UL) :

Sorumlu. Yükümlü.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 16 - Mümeyyiz bulunan küçükler ile mahcurlar, ... Haksız fiillerinden mütevellit zararlardan mes'uldürler.


MEVKUF :

1. Tevkif edilmiş, tutuklu.  2. Alıkonulan.  3. Vakfedilmiş.

Mülga 1412 SAYILI CEZA MUHAKEMELERİ USULÜ KANUNU Madde 209 - Mevkuf olmıyan bir maznuna tebliğ olunacak celpnameye mazereti olmaksızın gelmediği halde tevkif olunacağı veya zorla getirileceği yazılır.


MEZKUR (MEZKÜR):

Zikredilen. Bahsi geçen. Anılan.

6183 SAYILI AMME ALACAKLARININ TAHSİL USULÜ HAKKINDA KANUN Madde 26 - 27, 28, 29 ve 30 uncu maddelerde sözü geçen tasarrufların vukuu tarihinden beş yıl geçtikten sonra mezkür maddelere istinaden dava açılamaz.


MEZUN KILINMAK :

Yetkili, salâhiyetli kılınmak.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENİSİ Madde 12 - Kazaî rüşt: On beş yaşını ikmal eden küçük, kendi rızası ve ana ve babasının muvafakatı ile mahkemei asliyece mezun kılınabilir.


MUACCEL :

1. Ta'cil edilmiş, acele olunmuş.  2. Süresiz, vadesiz, peşin.  3. Hemen ödenmesi gereken.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 866 - Borçlu; borcunu ödemekten aciz olduğu halde alacaklı henüz alacağı muaccel olmasa bile onun temini için hapis hakkını kullanabilir.


MUAHEDE :

Devletler arasında düzenlenen anlaşma. Karşılıklı yeminleşme.

Mülga 1086 SAYILI HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU Madde 97 – İşbu kaide tahkikat ve muhakeme esnasında ikametgâhını ecnebi memlekete nakledenler hakkında da caridir. Muahede hükümleri mahfuzdur.


MUAMELAT :

Muameleler. İşlemler.

Mülga 1086 SAYILI HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU Madde 2 – Haciz ve iflas muamelatından dolayı ikame edilecek istihkak davaları hakkındaki ahkam mahfuzdur.


MUAVENET :

Yardım.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 315 - Herkes, yardım etmediği surette zarurete düşecek olan usul ve füruuna ve erkek ve kız kardeşlerine muavenet ile mükelleftir.


MUAYYEN :

Tayin edilmiş. Belli. Belirli. Kararlaştırılmış.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 15 - Mümeyyiz olmayan şahsın tasarrufu, hukuki bir hüküm ifade etmez. Kanunda muayyen istisnalar bakidir.


MUGAYİR :

Zıt. Karşıt. Aykırı. Farklı.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 23 - Kimse, hürriyetini ferağ edemediği gibi kanuna veya adabı umumiyeye mugayir surette takyit dahi edemez.


MUHAKEME :

1. Düşünme, akıl yürütme, tartıp değerlendirme.  2. Hâkimin tarafları dinleyip hüküm vermesi.  3. Yargılama.

Mülga 1086 SAYILI HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU Madde 84 – lslah, tahkikata tabi olan davalarda tahkikat bitinciye kadar ve tabi olmıyanlarda muhakemenin hitamına kadar yapılabilir.


MUHAKEME MASRAFI :

Yargılama Gideri.

Mülga 1086 SAYILI HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU Madde 198 - Ancak bu celseye ait muhakeme masrafı her halde kendisine tahmil olunur.


MUHAYYER :

1. Seçimlik. Seçmeye bağlı.  2. Beğenilmediğinde geri verilmek şartı ile alınan.  3. Seçme hakkına sahip.

Mülga 1086 SAYILI HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU Madde 3 – Müddeabih, birden ziyade ise miktar ve kıymetlerinin mecmuu esas ittihaz olunur. Müddeabih bir tarafın birini ifa veya istifada muhayyer olduğu iki veya daha ziyade şeylerden biri ise bunlardan hangisinin kıymeti ziyade ise yalnız o nazarı dikkate alınır.


MUHİK SEBEP :

Haklı, doğru neden.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 4 - Kanunun takdir hakkı verdiği ve icabı hale yahut muhik sebeplere nazaran hüküm vermekle mükellef tuttuğu hususlarda hâkim, hak ve nısfetle hükmeder.


MUKAVELE :

Sözleşme. Anlaşma. Kontrat.

Mülga 1086 SAYILI HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU Madde 10 – Dava, mukavelenin icra olunacağı veyahut müddeaaleyh veya vekili dava zamanında orada bulunmak şartiyle akdin vuku bulduğu mahal mahkemesinde de bakılabilir.


MUKTAZİ (MUKTEZİ):

İktiza eden. İcap ettiren. Gerektiren. Gerekli.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 47 - Hükmi şahısların medeni hakları kullanmağa salahiyeti, kanuna ve nizamnamelerine göre bu husus için muktazi uzuvlara malik olmalariyle başlar.


MURTABIT :

İrtibatı, ilgisi olan. Bağlantılı.

Mülga 1412 SAYILI CEZA MUHAKEMELERİ USULÜ KANUNU Madde 2 - Murtabıt ceza davalarının her biri muhtelif mahkemelerin vazifesi dahilinde olsa bile bunlar birleştirilerek yüksek vazifeli mahkemeye verilebilir.


MUTAZARRIR :

Zarar gören. Zarar görmüş. Ziyana uğramış.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 26 - Bir ismin değişmesinden mutazarrır olan kimse ıttıla gününden itibaren bir sene içinde tebdil kararına itiraz edebilir.


MUTEBER :

1. İtibar gören, itibarlı.   2. Değerli.   3. Güvenilir.   4. Makbul   5. Geçerli, geçerliliği olan.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 492 - Miras mukavelesi, resmi vasiyet şeklinde tanzim edilmiş olmadıkça muteber değildir.


MUTTALİ OLMAK :

Öğrenmiş, haber almış, bilgi edinmiş olmak.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 242 - Koca, doğduğuna muttali olduğu günden itibaren bir ay içinde çocuğu reddedebilir.


MUVAFAKAT :

Razı olma. Kabul etme. İzin verme.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 12 - Kazaî rüşt: On beş yaşını ikmal eden küçük, kendi rızası ve ana ve babasının muvafakatı ile mahkemei asliyece mezun kılınabilir.


MUVAFIK :

Yerinde. Münasip. Uygun.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 696 - Defineyi keşfeden kıymetinin yarısını tecavüz etmemek üzere hakkaniyete muvafık bir ikramiye talep edebilir.


MUVAKKAT :

Belirli bir vakit (süre) için. Geçici.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 621 - Asıl şeyden muvakkat bir zaman için ayrılmakla teferruattan olmak sıfatı zail olmaz.


MUVAKKATEN :

Geçici olarak. Belirli bir süre için.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 415 - Muvakkaten veya bir şart ile serbest bırakılmış olan mahpus vesayet altında kalır.


MÜCERRET (MÜCERRED) :

1. Elle tutulmayan, soyut.  2. Tecrit edilmiş, tek.  3. Çıplak, yalın.  4. Evlenmemiş, bekâr.  5. Karışık ve katışık olmayan.  6. Yalnız, sadece.

Mülga 1412 SAYILI CEZA MUHAKEMELERİ USULÜ KANUNU Madde 19 - Yetkili olmayan mahkemece yapılan tahkikat işleri mücerret yetkisizlikten dolayı hükümsüz sayılmaz.


MÜDDEAALEYH :

Aleyhine dava açılan. Davalı.

Mülga 1086 SAYILI HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU Madde 10 – Dava, mukavelenin icra olunacağı veyahut müddeaaleyh veya vekili dava zamanında orada bulunmak şartiyle akdin vuku bulduğu mahal mahkemesinde de bakılabilir.


MÜDDEABİH :

Dava konusu. Davaya sebep olan şey.

Mülga 1086 SAYILI HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU Madde 2 – Müddeabih para ise mahkemenin vazifesini tayinde miktarı esas ittihaz olunur.


MÜDDEİUMUMİ :

Savcı.

Mülga 1402 SAYILI CMUK Madde 148 - Hukuku amme davasını açmak vazifesi Cumhuriyet Müddeiumumisinindir.


MÜESSESE :

1. Tesis edilmiş, kurulmuş olan.  2. Kurum, kuruluş.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 19/2 - Bu fıkranın hükmü, ticari ve sınai müesseseler hakkında cari değildir.


MÜKELLEF OLMAK :

Sorumlu, yükümlü, zorunda olmak.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENİSİ Madde 2 - Herkes haklarını kullanmakta ve borçlarını ifada hüsnüniyet kaidelerine riayetle mükelleftir.


MÜKTESEP HAK :

Kazanılmış hak.

Mülga 1086 SAYILI HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU Madde 578 – İşbu kanun müktesep hakları ihlal etmemek şartiyle makabline şamildir.


MÜLÂHAZA :

1. Dikkatle bakma.  2. Dikkatle ve ayrıntılı olarak, inceden inceye düşünme.  3. Düşünme, tefekkür.  4. Düşünce, görüş.

Mülga 1412 SAYILI CEZA MUHAKEMELERİ USULÜ KANUNU Madde 25 - Mahkeme reddi istenilen hâkimden ret sebebi hakkında îzâhât istiyebilir. Hâkim de ret sebepleri hakkındaki mülâhazalarını bildirir.


MÜLGA :

İlga edilmiş. Lağvedilmiş. Kaldırılmış. İptal olunmuş. Feshedilmiş.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENİSİ Madde 2 - Herkes haklarını kullanmakta ve borçlarını ifada hüsnüniyet kaidelerine riayetle mükelleftir.


MÜMTAZ :

Ayrıcalıklı, üstün tutulmuş, imtiyazlı.  2. Başkalarından ayrılan, seçkin.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENİSİ Madde 289 - Çocuğun, haciz veya iflas tarikiyle takip edilen ana babadaki, alacağı mümtazdır.


MÜNAZAALI :

İhtilaflı. Çekişmeli. Tartışmalı.

Mülga 1086 SAYILI HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU Madde 4 – Son kısım olmadığı ve alacağın tamamı da münazaalı olduğu takdirde alacağın tamamı nazarı itibare alınır.


MÜNHASIRAN :

Sırf. Sadece. Yalnızca. Özellikle.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 140 - Ayrılık hükmünde muayyen müddetin hitamında bu hükme esas olan hadiseler münhasıran talibin aleyhine bulunmadıkça karı kocadan yalnız birisi tarafından talebedilmiş olsa bile, boşanmaya hükmedilir.


MÜNHASIRAN ŞAHSA MERBUT HAKLAR :

Yalnızca şahsa bağlı haklar. Şahsa sıkı sıkıya bağlı haklar.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 16 - Mümeyyiz bulunan küçükler ile mahcurlar, kanuni mümessillerinin rızaları olmadıkça bizzat kendi tasarruflariyle iltizam edemezler. Ivazsız iktisapta ve münhasıran şahsa merbut hakları kullanmakta bu rızaya muhtaç değillerdir.


MÜMEYYİZ :

Temyiz eden. Seçen. İyiyi kötüden, doğruyu yanlıştan ayıran.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 10 - Mümeyyiz olan reşit, medeni hakları kullanmağa salâhiyettardır.


MÜNDERECAT :

Bir şeyin içine sıkıştırılan, dercedilen şeyler. İçerik. İçindekiler.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 7 - Resmi sicil ve senetlerin doğru olmadığı sabit oluncaya kadar münderecatı ile amel olunur.


MÜRURU ZAMAN :

1. Zamanın geçmesi.  2. Zamanaşımı.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENİSİ Madde 701 - Başkasının menkul bir malını nizasız ve fasılasız mülkümdür diye ve hüsnü niyetle beş sene yedinde bulunduran kimse o mala müruru zaman sebebiyle malik olur.


MÜSADERE :

Elkoyma. Suçlanan kimsenin mal veya mallarına devlet veya bir kamu kurumu tarafından elkonulması.

Mülga 1412 SAYILI CEZA MUHAKEMELERİ USULÜ KANUNU Madde 270 - Bir gaibin aleyhinde tahkikata mevzu teşkil eden suç para cezasını veya müsadereyi yahut her ikisini istilzam ederse duruşma açılabilir.


MÜSAVİ :

Eşit. Denk. Aynı hal ve derecede.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 8 - Her şahıs medeni haklardan istifade eder. Binaenaleyh kanun dairesinde haklara ve borçlara ehil olmakta herkes müsavidir.


MÜTEALLİK :

1. Ait, dair.  2. İlgili, ilişiği olan.  3. Asılı, bağlı, mensup.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 34 - Ölüme mütaallik haklar, tıpkı gaibin ölümü tebeyyün etmiş gibi kullanılır.


MÜTEDAİR :

Dair, dolayı, üzerine, âit, için, ilişik.

Mülga 1086 SAYILI HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU Madde 468 – Müzahereti adliye talebine mütedair evrak, damga vesair rüsumdan muaftır.


MÜTEKABİL :

Karşılıklı. Karşı karşıya. Karşılık.

Mülga 1086 SAYILI HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU Madde 5 – Mütekabil davanın miktar veya kıymeti asıl davanın miktar veya kıymetinden çok ise mütekabil davanın kıymeti esastır.


MÜTEVAKKIF :

1. Tevakkuf eden, duran.  2. Bir şeye bağlı olan, ancak onunla olabilen.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 20 - Bir ikametgâhın değişmesi, yenisinin ittihazına mütevakkıftır.


MÜTEVELLİT :

Doğan. İleri gelen. Kaynaklanan. Tevellüt eden.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 16 - Mümeyyiz bulunan küçükler ile mahcurlar, ... Haksız fiillerinden mütevellit zararlardan mes'uldürler.


MÜZÂHERET :

Yardım. Koruma. Arka çıkma.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 151 - Karı koca, birbirine sadakat ve müzâheretle mükelleftir.


MÜZÂKERE :

1. Bir konu hakkında karşılıklı fikir beyan etme, görüşme, konuşma.  2. Bir heyetin karar öncesinde görüşmeye çekilmesi.  3. Sözlü sınav.

Mülga 1412 SAYILI CEZA MUHAKEMELERİ USULÜ KANUNU Madde 382 - Müzâkerede ancak hükme iştirak edecek hâkimler bulunur.


N


NAKZEDİLMEK, NAKZOLUNMAK :

Bozulmak. Hükümsüz kılınmak.

2004 SAYILI İCRA VE İFLAS KANUNU Madde 40 - Bir ilamın nakzı İcra muamelelerini olduğu yerde durdurur. Bir ilam hükmü icra edildikten sonra nakzedilip de aleyhinde icra yapılmış olan kimsenin hiç veya o kadar borcu olmadığı kat' i bir ilamla tahakkuk ederse ayrıca hükme hacet kalmaksızın icra tamamen veya kısmen eski hale iade olunur.


NİHÂYET BULMAK :

Sona ermek. Son bulmak.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 27 - Şahsiyet, çocuğun sağ olarak tamamiyle doğduğu andan başlar ve ölüm ile nihâyet bulur.


NİZAMNÂME :

Tüzük.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 47 - Hükmî şahısların medenî hakları kullanmağa salâhiyeti, kanuna ve nizamnâmelerine göre bu husus için muktazi uzuvlara malik olmalariyle başlar.


Ö


ÖRFİ İDARE :

Sıkıyönetim.

211 SAYILI TÜRK SİLAHLI KUVVETLERİ İÇ HİZMET KANUNU Madde 86 – Asayişi temin için Silahlı Kuvvetlerin nasıl kullanılacağı ve örfi idare ilânı halinde askerlerin vazife ve salâhiyetleri hususi kanunlar hükümlerine göre yürütülür.


R


RABITA :

Bağ. Bağlantı. İlgi.

Mülga 1412 SAYILI CEZA MUHAKEMELERİ USULÜ KANUNU Madde 21 - Hâkim aşağıda yazılı hallerde hâkimlik vazifesini yapmaz :
1 - Suçtan kendisi zarar görmüşse.
2 - Sonradan kalksa bile maznun veya mağdur ile aralarında evlilik veya vesayet rabıtası bulunmuşsa.


REF OLUNMAK :

Kaldırılmak. Fesh olunmak. Lağvedilmek. Hükümsüz bırakılmak.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 420 - Vesayet altındaki kimsenin kendi istidası üzerine verilmiş olan hacir kararı, ancak bu hacre esas olan sebebin zevaliyle ref olunabilir.


REİS :

Başkan.

Mülga 1086 SAYILI HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU Madde 150 - Muhakemenin idare ve zabıta işleri reise aittir.


RE'SEN :

Kendiliğinden. Kendi insiyatifi ile.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 101 - Mutlak butlan sebeplerinden birinin vücudu halinde, müddeiumumilik makamı evlenmenin akdine re'sen itiraz ile mükelleftir.


REŞİT :

Rüştünü elde etmiş olan. Ergin. 18 yaşını tamamlamakla veya 18 yaşını tamamlamadığı halde resmen evlenmiş olmakla medeni hakları kendi başına kullanmaya hak kazanan kişi.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 11 - Rüşt, on sekiz yaşın ikmaliyle başlar. Evlenme, kişiyi reşit kılar.


REY :

Oy.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 60 - Cemiyetin her azası, heyeti umumiyede aynı rey hakkını haizdir.


RİAYET :

Uyma. Tabi olma.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 2 - Herkes haklarını kullanmakta ve borçlarını ifada hüsnüniyet kaidelerine riayetle mükelleftir.


RÜYET (RÜ'YET) :

1. Bakma, görme.  2. Araştırma.  3. İdare etme, yönetme, çevirme.

Mülga 1086 SAYILI HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU Madde - 11 : Verasetin ispatına, miras hisselerinin tayinine mütedair davalar, mirasçıların her birinin bulunduğu mahal mahkemesinde de rüyet olunabilir.


S


SALÂHİYET :

Yetki.

Mülga 818 SAYILI BORÇLAR KANUNU Madde 37 - Mümessil kendi salâhiyetinin hitam bulduğuna vakıf olmadığı müddetçe, temsil edilen yahut halefleri, bu salâhiyet henüz baki imiş gibi onun muamelesi ile alacaklı veya borçlu olurlar.


SALÂHİYETTAR :

Salâhiyetli. Yetkili.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 9 - Medeni hakları kullanmağa salâhiyettar olan kimse iktisaba da iltizama da ehildir.


SARAHATEN :

Sarih bir şekilde. Tartışılmayacak bir belirginlik ile. Açıkça.

Mülga 765 SAYILI TÜRK CEZA KANUNU Madde 29 - Kanunda sarahaten yazılmış olmadıkça cezalar ne artırılabilir, ne eksiltilebilir ve ne de değiştirilebilir.


SEMERE :

1. Meyve, yemiş.   2. Sonuç, netice.   3. Kâr, yarar, menfaat.   3. Bir şeyden elde edilen gelir.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 34 - İlan semeresiz kaldığı takdirde hâkim, gaiplik kararını verir.


SEYYANEN (SİYYÂNEN) :

Birbirine denk biçimde. Eşit olarak. Eşit şekilde.

Örnek :
Memur emeklilerine seyyanen aylık 100 TL zam yapılmasına karar verildi.


SIHRİ HISIMLIK :

Evlenme ile meydana gelen akrabalık. Kayın hısımlığı.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 18 - Evlenmenin zevaliyle, sıhri hısımlık zail olmaz.


SULP :

Döl. Nesil. Zürriyet.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 17 - Birbirinin sulbünden gelenler arasındaki hısımlık usul ve füru hısımlığı ve birbirinin sulbünden gelmeyip te müşterek bir sulpten gelenler arasındaki hısımlık civar hısımlığıdır.


SUİSTİMAL ETMEK :

Kötüye kullanmak. Kötü amaçla kullanmak.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 2 - Bir hakkın sırf gayri izrar eden suiistimalini kanun himaye etmez.


SUKUT :

Düşme.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 5 - Akitlerin inikadına ve hükümlerine ve sukutu sebeplerine taallük eden borçlar kısmında beyan olunan umumi kaideler medeni hukukun diğer kısımlarında dahi caridir.


Ş


ŞAHİT :

Tanık.

Mülga 1086 SAYILI HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU Madde 269 - Şahit bildiğini şifahen söyler. Yazılı notlar kullanması memnudur.


ŞAHSİYET :

Kişilik.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 27 - Şahsiyet, çocuğun sağ olarak tamamiyle doğduğu andan başlar ve ölüm ile nihayet bulur.


ŞERİK :

Ortak.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 326 - Şerikler, şirketi elbirliğiyle işletirler.


ŞİFAHEN :

Sözlü olarak.

Mülga 1086 SAYILI HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU Madde 269 - Şahit bildiğini şifahen söyler. Yazılı notlar kullanması memnudur.


ŞÜMUL :

Kapsam. İçine alma.

6183 SAYILI AMME ALACAKLARININ TAHSİL USULÜ HAKKINDA KANUN Madde 1 Başlığı : Kanunun şümulu:


T


TAALLUK ETMEK :

İlgili bulunmak. İlgili olmak. İlintili olmak.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 5 - Akitlerin inikadına ve hükümlerine ve sukutu sebeplerine taallük eden borçlar kısmında beyan olunan umumi kaideler medeni hukukun diğer kısımlarında dahi caridir.


TAAYYÜN ETMEK :

Meydana çıkmak. Aşikar olmak. Belirlenmek.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 17 - Hısımlığın derecesi, nesillerin adedi ile taayyün eder.


TADİL ETMEK :

1. Değiştirmek değişiklik yapmak.  2. Doğrultmak, düzeltmek.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 172 - Evlenme mukavelesini akit veya tadil yahut feshetmek isteyen kimsenin, temyiz kudretini haiz olması şarttır.


TAHAKKUK ETMEK :

1. Gerçekleşmek. Meydana gelmek. Olmak.  2. Birşeyin doğruluğunun, gerçekliğinin anlaşılması.  3. Birşeyin delil ile ispat edilmesi, kesin olarak anlaşılması.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 29 - Doğum ve ölüm nüfus sicilindeki kayıtlarla ispat olunur. Nüfus sicilinde kayıt bulunmaz veya mevcut kaydın doğru olmadığı tahakkuk ederse keyfiyet her hangi bir delil ile ispat olunabilir.


TAHKİKAT :

Araştırma. Soruşturma.

Mülga 1412 SAYILI CEZA MUHAKEMELERİ USULÜ KANUNU Madde 20 - Bir mahkeme yetkili olmasa bile gecikmesinde zarar umulan hallerde, yargı çevresi içinde gerekli tahkikat işlerini yapar.


TAHMİL ETMEK :

Yüklemek. Bir işi bir kimsenin üzerinde bırakmak.

Mülga 1086 SAYILI HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU Madde 198 - Ancak bu celseye ait muhakeme masrafı her halde kendisine tahmil olunur.


TAHRİREN :

Yazı ile. Yazılı olarak.

Mülga 1086 SAYILI HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU Sağır ve dilsiz olan şahit yazmak ve okumak bilirse sualler kendisine tahriren bildirilir ve cevapları yazdırılır.


TAHSİS :

Bir şeyin bir kimse veya bir yer için ayrılması.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 73 - (Değişik: 13/7/1967 - 903/1 md.)
Vakıf, başlıbaşına mevcudiyeti haiz olmak üzere, bir malın belli bir gayeye tahsisidir.


TAKDİR ETMEK :

1. Kıymet vermek, ölçmek, değerlendirmek, değer biçmek.  2. Beğenmek, beğendiğini ifade etmek.  3. Bir şeyin değerini, kıymetini, lüzumunu anlamak.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 150/4 - Hâkim beyyinatı serbestçe takdir eder.


TAKYİT (TAKYİD) ETMEK:

Kayıt ve şarta bağlamak. Kısıtlamak. Bağlamak. Bağlı kılmak.

Mülga 1086 SAYILI HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU Madde 286 - Ehlivukufun rey ve mütalaaları hâkimi takyit etmez.


TARAFEYN :

İki taraf. Davacı ve davalı. İki yan.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 6 - Kanun, hilafını emretmedikçe tarafeynden her biri müddeasını ispata mecburdur.


TASARRUF :

İstekle yapılan iş ve fiil.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 15 - Mümeyyiz olmayan şahsın tasarrufu, hukuki bir hüküm ifade etmez.


TASHİH :

Düzeltme.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 38 - Hâkimin hükmü olmadıkça ahvali şahsiye sicilinin hiç bir kaydı tashih edilemez.


TATBİK ETMEK :

Uygulamak.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 51 - Hükmi şahsın malları, kooperatif şirketlere tatbik edilen hükümlere tevfikan tasfiye olunur.


TAYİN ETMEK :

1. Belirlemek.  2. Atamak.  3. Göstermek.  4. Sınırlarını çizmek.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 162 - Karı kocadan biri talebeder ve ayrı yaşamak keyfiyeti haklı olursa, hâkim hangisi tarafından diğerinin iaşesi için ne miktar muavenette bulunulacağını tayin eder.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 262 - Hâkim, vasi tayinine lüzum görmedikçe hacredilen çocukları dahi, ana ve babanın velayetine tabidirler.


TAZAMMUN ETMEK :

İhtiva etmek. İçine almak. İçinde bulundurmak.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 22 - Mektebe devam için bir yerde bulunmak veya bir terbiye müessesesine, bir hastaneye ve darülacezeye ve bir ceza müessesesine konulmak ikametgâh ittihazını tazammun etmez.


TEBDİL :

Değiştirme. Dönüştürme. Başka bir hale getirme.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 26 - Bir ismin değişmesinden mutazarrır olan kimse ıttıla gününden itibaren bir sene içinde tebdil kararına itiraz edebilir.


TEBEYYÜN ETMEK :

Anlaşılmak. Belli olmak. Görünmek. Meydana çıkmak

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 33 - Kaybolan kimse, ilan müddeti bitmeden meydana çıkar veya kendisinden haber alınır yahut öldüğü tarih tebeyyün ederse gaiplik talebi sakıt olur.


TECAVÜZ :

Sınırı aşma. Söz ve harekette ileri gitme. Taşkınlık. Saldırma. Sarkıntılık. Başkasının hakkına el uzatma.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 24 - Hukuka aykırı olarak şahsiyet hakkına tecavüz edilen kişi, hâkimden, tecavüzde bulunanlara karşı korunmasını isteyebilir.


TECDİT (TECDÎD) :

Yenileme. Yeni hale getirme. Tazeleme.

Mülga 818 SAYILI BORÇLAR KANUNU Madde 114 - Borcun tecdidi akitten vazıh surette anlaşılmak lazımdır.


TEDİYE :

Ödeme. Ödenme.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 842 - Alacaklı borcun, tamamen tediyesi halinde borçlunun talebi üzerine senedi iptal edilmemiş olarak kendisine teslime mecburdur.


TEDVİR OLUNMAK :

1. Çevirilmek, döndürülmek.  2. Çekip çevrilmek, idare olunmak.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 49 - Hükmi şahsın ikametgâhı, nizamnamesinde hilafına hükümler bulunmadıkça muamelelerinin tedvir olunduğu mahaldir.


TEFHİM :

Yargılama sona erdiğinde hâkimin huzurda bulunan tarafa/taraflara kararını okuması, açıklaması, anlatması.

Mülga 1086 SAYILI HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU Madde 381 :Kararın tefhimi, en az 388 inci maddede belirtilen hüküm sonucunun duruşma tutanağına geçirilerek okunması suretiyle olur.


TEHİR-İ İCRA :

İcranın geri bırakılması.

Yargıtay 12.HD 2014/1283E.,2014/3936 K. Sayılı Kararından;
Mehil vesikası verilmesi ve bilahare tehiri icra kararının sunulması sadece takibi olduğu yerde durdurur, daha önce yapılmış olan hacizlerin kaldırılmasını sağlamaz.


TEMAS ETMEK :

Değinmek. Bahsetmek. Sözünü etmek.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 1 - Kanun, lafziyle veya ruhiyle temas ettiği bütün meselelerde mer`idir.


TEMDİT ETMEK :

Devam ettirmek. Uzatmak. Sürdürmek.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 424 - Vasilik sıfatı, temdit edilmediği takdirde; müddetin bitmesiyle hitam bulur.


TEMYİZ KUDRETİ :

Ayırt etme gücü. İyiyi kötüden, doğruyu yanlıştan ayırt edebilme yeteneği.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 115 - Evlenme merasiminin icrası zamanında geçici bir sebeple temyiz kudretinden mahrum bulunmuş olan karı veya koca, evlenmenin feshini dava edebilir.


TERETTÜP ETMEK :

1. Ödev olarak üzerine düşmek.  2. Ait olmak, icabetmek, gerekmek.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 750 - Sükna hakkı, malik ile müştereken kullanılmakta ise muhafaza masrafları, malike terettüp eder.


TERTÎB :

1. Dizme, sıralama, düzene koyma.  2. Sıra, düzen.  3. Usul, nizam, tarz.

Mülga 1412 SAYILI CEZA MUHAKEMELERİ USULÜ KANUNU Madde 383 - Müzâkerenin idaresi ve hallolunacak meselelerin tertîbi reise aittir.


TESEYYÜP (TESEYYÜB) :

1. Tembellik. Üşenme  2. Kayıtsızlık, ihmalcilik.

Onlar ki verir lâf ile dünyaya nizâmât
Bin türlü teseyyüp bulunur hânelerinde
                                         Ziya Paşa


TEŞEKKÜL ETMEK :

1. Şekil almak, şekillenmek.  2. Meydana gelmek, oluşmak.  3. Kurulmak.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 636 - Sahipsiz yerlerde birikmek, dolmak ve kaymak veya umuma ait suların mecra veya seviyeleri değişmek gibi bir suretle teşekkül edip kendisinden istifade mümkün olan arazi Devletin mülkü olur.


TEŞKİLÂTI ESÂSİYE KANUNU :

Esas Teşkilât Kanunu. Anayasa.

Mülga 1086 SAYILI HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU Madde 24 - Teşkilâtı Esâsiye Kanunu ve Kanunu Medenî ve sair adlî kanunlar ve muahedeler ile salâhiyet hakkında vazolunan hükümler mahfuzdur.


TEVDÎ :

1. Emanet etme, emanet olarak bırakma.  2. Teslim etme.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 148 - Çocuk kendisine tevdî edilmemiş olan taraf, kudretine göre onun infak ve terbiye masraflarına iştirak ile mükelleftir.


TEVFİKAN :

Uyarak. Uygun olarak.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 51 - Hükmi şahsın malları, kooperatif şirketlere tatbik edilen hükümlere tevfikan tasfiye olunur.


TEVKİF OLUNMAK :

1.Durdurulmak.  2. Tutuklanmak.  2. Alıkonulmak.

Mülga 1412 SAYILI CEZA MUHAKEMELERİ USULÜ KANUNU Madde 209 - Mevkuf olmıyan bir maznuna tebliğ olunacak celpnameye mazereti olmaksızın gelmediği halde tevkif olunacağı veya zorla getirileceği yazılır.


TEVSİK ETMEK :

Vesikalandırmak. Belgelemek. Belgeye dayandırmak.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 925 - İspat ve tevsik edilmiyen her talep, reddolunur.


U


UMUMÎ :

Genel.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 5 - Akitlerin inikadına ve hükümlerine ve sukutu sebeplerine taallük eden borçlar kısmında beyan olunan umumî kaideler medenî hukukun diğer kısımlarında dahi caridir.


UMUMİYET İTİBARİYLE :

Genel olarak.


USUL :

Asıllar. Kökler. Üstsoy.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 17 - Birbirinin sulbünden gelenler arasındaki hısımlık usul ve füru hısımlığı ve birbirinin sulbünden gelmeyip te müşterek bir sulpten gelenler arasındaki hısımlık civar hısımlığıdır.


UMUMİYETLE :

Genellikle.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 749 - Sükna hakkının şümulü, umumiyetle bu hak sahibinin şahsi ihtiyaçlarına göre takdir olunur.


UZUV:

Organ.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 48 - Hükmi şahsın iradesi, uzuvları vasıtasiyle ifade olunur.


V


VAZ'ETMEK :

Koymak, yerleştirmek.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 1 - Hakkında kanuni bir hüküm bulunmıyan meselede hâkim örf ve adete göre, örfü adet dahi yok ise kendisi vazıı kanun olsaydı bu meseleye dair nasıl bir kaide vazedecek idiyse ona göre hükmeder.


VÂZIH :

Açık. Âşikâr. Besbelli.

Mülga 818 SAYILI BORÇLAR KANUNU Madde 114 - Borcun tecdidi akitten vâzıh surette anlaşılmak lazımdır.


VAZII KANUN :

Kanun koyucu. Yasayı yapan.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 1 - Hakkında kanuni bir hüküm bulunmıyan meselede hâkim örf ve adete göre, örfü adet dahi yok ise kendisi vazıı kanun olsaydı bu meseleye dair nasıl bir kaide vazedecek idiyse ona göre hükmeder.


VAZİFE :

Görev.  Ödev.  Ahlak veya meslek gereği yapılması gereken iş.  Yükümlülük.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 272 - Ana ve baba, vazifelerini ifa etmedikleri takdirde hâkim, çocuğun himayesi için muktazi tedbirleri ittihaz ile mükelleftir.


VAZİFEDÂR :

Görevli. Vazifeli.

Mülga 1086 SAYILI HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU Madde 27 – Mahkeme vazifedâr veya salâhiyettar olmadığından dolayı dava arzuhalinin reddine karar verdiği takdirde arzuhali ve dava dosyasını ait olduğu mahkemeye gönderir ve yeniden harç alınmaz.


VERASET İLAMI :

Mirasçılık Belgesi.


VÜCÛD :

Varlık. Var olma. Var oluş.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENİSİ Madde 3 - Bir hakkın doğumu için kanunen hüsnü niyet şart kılınan hallerde asıl olan, onun vücûdudur.


Z


ZAİL OLMAK :

Zeval bulmak. Sona ermek. Yok olmak.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 18 : Evlenmenin zevaliyle, sıhri hısımlık zail olmaz.


ZARURET :

1. Yoksulluk.  Fakirlik.  Çaresizlik.  Muhtaçlık.  2. Zorunluluk hali.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 315 - Herkes, yardım etmediği surette zarurete düşecek olan usul ve füruuna ve erkek ve kız kardeşlerine muavenet ile mükelleftir.


ZEVAL BULMAK :

Sona ermek. Yok olmak. Ortadan kalkmak.

Mülga 743 SAYILI TÜRK KANUNU MEDENÎSİ Madde 18 - Evlenmenin zevaliyle, sıhri hısımlık zail olmaz.


ZÎR :

Alt. Aşağı.

Mülga 1086 SAYILI HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU Madde 272 – Şahidin ifadesi zabıtnameye yazılıp huzurunda okunduktan sonra zîri kendisine imza ettirilir.


ZİYADE :

Fazla. Çok. Gereğinden fazla.

Mülga 1086 SAYILI HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU Madde 13 – Dava birden ziyade gayrimenkule ait ise gayrimenkullerden birinin bulunduğu mahal mahkemesinde ikame olunur.